Elektriği anlamanın en iyi yolu küçük bir devreyi kendi ellerinle kurmak. Bu yazıda üç setimizle lehimsiz, 10 dakikada kurulan deneyleri anlatıyoruz: Mini Vantilatör Seti, Fen Deney Seti ve Temel Devre Seti. İlkokul-ortaokul fen müfredatındaki "basit elektrik devresi", "seri ve paralel bağlama" konularına birebir uyar.
1) Mini Vantilatör: 4 parçayla ilk devre
Pil kutusunun kırmızı kablosu anahtara, anahtarın diğer ucu motora, motorun diğer bacağı pil kutusunun siyah kablosuna. Anahtarı aç, pervane dönsün. Kablo uçlarını motor bacaklarına sarıp bantlaman yeter.
2) Fen Deney Seti: breadboard'a geçiş
Breadboard'un kenarındaki kırmızı (+) ve mavi (−) raylar boydan boya bağlıdır; ortadaki deliklerde ise aynı sütundaki 5 delik birbirine bağlıdır. Pil kutusunu raylara, anahtar ve motoru deliklere takıp jumper kablolarla raylara bağladığında aynı devreyi lehimsiz ve düzenli kurmuş olursun.
3) Temel Devre Seti: seri mi, paralel mi?
Bu sette bir de duy-ampul ve ikinci bir anahtar var. Şemadaki gibi her tüketiciyi kendi anahtarıyla pil + hattına bağlarsan paralel devre kurmuş olursun: motor ve lamba birbirinden bağımsız çalışır. Lamba ile motoru aynı hatta arka arkaya bağlarsan seri devre olur: ikisi de daha zayıf çalışır, biri çıkarılınca diğeri de durur. Farkı gözlemlemek dersin kendisidir.
Deney Fikirleri
- Kutup değiştir: motorun kablolarını yer değiştir, pervane ters döner.
- Tek pil: pil kutusuna tek pil tak, motor yavaşlar — gerilim-hız ilişkisi.
- İletken mi yalıtkan mı: anahtar yerine devreye kalem ucu, bozuk para, silgi sok; hangisi lambayı yakıyor?
- Rüzgar türbini: motoru pilsiz bırak, pervaneyi üfleyerek çevir ve uçlarına lamba bağla — küçük bir jeneratör.
Güvenlik
Setler 3V ile çalışır, tamamen güvenlidir. Yine de pil kutusunun + ve − kablolarını doğrudan birbirine değdirmeyin (kısa devre pili ısıtır). Piller sete dahil değildir; 2 adet AA gerekir.
Setleri incelemek için: Mini Vantilatör Seti · Fen Deney Seti · Temel Devre Seti. Sınıf için 5'li ve 10'lu motor, pervane ve duy-ampul paketleri de mağazamızda.